Σάββατο, 22 Ιουλίου 2017

Παρασκευή καλοκαιριού

Είναι μια από κείνες τις μέρες που εύχεσαι και ελπίζεις να τελειώσεις εγκαίρως τις πρωινές εκκρεμότητες και να προλάβεις να πάρεις το δρόμο προς την εξοχή πριν αρχίσει η αθρόα μεσημβρινή έξοδος. Όμως, όπως συχνά συμβαίνει, «άλλα Θεός κελεύει», ή, όπως λέει κάποιος με άλλα λόγια, όταν οι άνθρωποι κάνουν σχέδια, ο Θεός χαμογελάει.
     Ανοίγοντας το ραδιόφωνο ενώ οδηγώ προς την κλινική πιάνω τη λέξη ‘σεισμός’. Ήταν η σειρά της Κω χθες τη νύχτα να δοκιμάσει τον «κλόνον της γης»: 6,6 Ρίχτερ, με δυο νεκρούς, δεκάδες τραυματίες, κάποιους σοβαρά, με πολλές υλικές ζημιές. Και βέβαια, μια και είμαστε εν μέσω θέρους, με άμεσες και απώτερες συνέπειες για την τουριστική κίνηση του νησιού. Σε κάθε περίπτωση, μια ακόμη «τρανταχτή» υπόμνηση για το εύθραυστο του κόσμου αυτού, που τον θεωρούμε συνήθως ακλόνητο.
     Επιστροφή στα καθημερινά μας. Έχω μια άρρωστη με ένα περίεργο αυτοάνοσο πρόβλημα, που περιμένει εξιτήριο. Αυτό σημαίνει οδηγίες, εξηγήσεις, συνταγή, παραπεμπτικά για τις επόμενες εξετάσεις της. Όλα αυτά χρειάζονται χρόνο, αλλά είναι ανώδυνα, δεν καταναλώνουν ψυχική ενέργεια. Εδώ τουλάχιστον έχει αποκεισθεί κάτι χειρότερο. Πάμε παρακάτω.
     Έρχεται ένας ασθενής προγραμματισμένος για βρογχοσκόπηση. Νεώτερός μου, έχει δυο χρόνια που μάχεται με τον καρκίνο, τώρα έχει δύσπνοια και αιμοπτύσεις, κι ο ένας του πνεύμονας είναι κλειστός. Η εξέταση γίνεται χωρίς δυσκολία, τα ευρήματα επιβεβαιώνουν την ακτινολογική εικόνα: έχει πλήρη απόφραξη στη μια πλευρά. Ώρα για ακτινοβολία, σε μια προσπάθεια μιας ακόμη αναβολής, μιας ακόμη προθεσμίας ζωής.
     Η πρόσφατη ασθενής μου με τον πυρετό και την πλευρίτιδα επανέρχεται: τα ενοχλήματά της επιμένουν, το άγχος της αυξάνεται και γίνεται μεταδοτικό. Μήπως μας διαφεύγει κάτι; Το ερωτηματικό της εμβολής, άπαξ και τεθεί, οφείλει να απαντηθεί είτε θετικά είτε αρνητικά με σίγουρο τρόπο, κι αυτό σημαίνει αξονική αγγειογραφία. Χρειάζεται αρκετή διπλωματία για να πεισθεί να ξεπεράσει τους φόβους της, αλλά τα αποτελέσματα είναι καθησυχαστικά. Νέα συνταγή και οδηγίες, και τελικά βρισκόμαστε και... γείτονες.
     Ανάμεσα σε όλα αυτά χτυπάει το τηλέφωνο. Είναι μια ασθενής με δύσπνοια από μακρυά. Θα προλάβει να έρθει; Της δίνω μια ώρα περιθώριο, ελπίζω να έχω φύγει ως τότε. Με ξαναπαίρνουν σε λίγο: θα πάνε κάπου πιο κοντά τους, ευχαριστούμε. Τους ευχαριστώ κι εγώ. Ο επόμενος!
     Ο νόμος της σειράς δεν κοιμάται στην ιατρική πράξη, απλώς σιγοδουλεύει. Ένας συνταξιούχος συνάδελφος εμφανίζεται με δύσπνοια και με μια ακτινογραφία με λίγο υγρό. Ωστόσο δεν έχει άλλα ανησυχητικά σημεία, και η ιστορία μοιάζει να οφείλεται στην καρδιά του. Τροποποιούμε λίγο τη συνηθισμένη του αγωγή και δίνουμε ραντεβού να ξαναδούμε το θέμα μετά το σαββατοκύριακο.
     Δεν συμβαίνει το ίδιο και με τον επόμενο ασθενή, που έρχεται κι αυτός με πρόσφατη δύσπνοια και με τον ένα πνεύμονα τελείως γεμάτο από υγρό, που στη βελόνα της παρακέντησης έχει το χρώμα του ώριμου κερασιού. Του βγάζω ένα λίτρο για άμεση ανακούφιση, με μια παγωμάρα στην καρδιά για την προσδοκώμενη αιτία, που κάθε άλλο παρά καλή θα είναι. Οψόμεθα.
     Με τούτα και με κείνα, η ώρα έχει πάει τρεις. Ούτε συζήτηση για έγκαιρη αναχώρηση. Φαγητό και λίγος ύπνος, με τη σκέψη ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι, και τόσοι άλλοι, αντιμετωπίζουν πολύ σοβαρώτερα προβλήματα στη ζωή τους, που μάλιστα ανακύπτουν ως «κεραυνοί εν αιθρία». Όπως η Αγγλίδα τουρίστρια που από την παραλία βρέθηκε εν μια νυκτί στην εντατική μας και στον προθάλαμο του άλλου κόσμου, με βαριά σηπτική κατάσταση. Για διακοπές ξεκίνησε, αλλά «όσα φέρνει η ώρα δεν τα φέρνει ο χρόνος», όπως επέμενε να μου θυμίζει ο λοχαγός μου όταν του ζητούσα να λείψω μερικές ώρες από το στρατόπεδο της Ρεντίνας.
     Τελικά, δεν έχω λόγο να γκρινιάξω. Ακόμη και με κάποιες ώρες καθυστέρηση, η αναπαυτική έξοδος δεν ματαιώθηκε. Δόξα τω Θεώ.

Παρασκευή, 14 Ιουλίου 2017

Σταχυολογήματα

Η επικαιρότητα δεν μας αφήνει εγκεφαλικά αργούς, έστω κι αν οι εξωτερικές θερμοκρασίες δεν ευνοούν την υψηλή διανόηση. Οι αφορμές δεν λείπουν: απεναντίας περισσεύουν κιόλας. Σταχυολογώ μερικές.
-     Στη Ζάκυνθο οκτώ άτομα, κυρίως αλλοδαποί, βρίσκονται ενώπιον εισαγγελέα για την κτηνώδη (και ζητώ συγγνώμη από τα τετράποδα) δολοφονία ενός Αμερικανού τουρίστα με γροθιές και κλωτσιές έξω από μπαρ. Ανεξάρτητα από λεπτομέρειες (π.χ. αν είχαν καταναλώσει αλκοόλ και πόσο, και οι μεν και ο δε), κάνω τη σκέψη ότι μετά από τέτοια εγκλήματα (που ευτυχώς δεν είναι συχνά) ίσως θα έπρεπε οι δράστες να εκδίδονται αυτοδίκαια στην πατρίδα του θύματος για περαιτέρω αντιμετώπιση. Και ό,τι ήθελε προκύψει.
-     Η Κύπρος αρχίζει έρευνα για υδρογονάνθρακες στο θαλάσσιο οικόπεδο που της ανήκει, και η Τουρκία σπεύδει να κάνει αισθητή την παρουσία της και να εκδηλώσει με κάθε τρόπο τα… αισθήματα αγάπης και συμπαράστασής της προς την γείτονα νησιωτική χώρα. Οι ΗΠΑ έχουν αεροπλανοφόρο στην περιοχή, κι αυτό κάτι σηματοδοτεί. Ελπίζω, σε αντίθεση με άλλες ανάλογες περιπτώσεις, η παρουσία αυτή να έχει αποτρεπτικό και όχι ενθαρρυντικό ρόλο απέναντι στο σουλτανάτο της Άγκυρας.
-      Ας πάμε κάπου μακριά. Στη Σρι Λάνκα (πρώην Κεϋλάνη για τους παλιότερους) το ναυτικό ρυμούλκησε με επιτυχία έναν ελέφαντα που βρέθηκε να κολυμπάει απεγνωσμένα σε απόσταση 10 μιλίων (16 χιλιόμετρα) από την ακτή, έχοντας παρασυρθεί από τα κύματα ενώ έβρεχε τα ποδαράκια του στην παραλία. Πάντως τα κατάφεραν καλύτερα από έναν ναυτικό στον Καναδά που σκοτώθηκε προ ημερών, κατά λάθος βέβαια, από μια φάλαινα την οποία μόλις είχε απεγκλωβίσει από δίχτυα στα οποία είχε μπλεχτεί.
-      Επιστροφή στα καθ’ ημάς, και σας προτρέπω να διαβάσετε τον χθεσινό Φαληρέα, για να διασκεδάσετε αφενός και να ενημερωθείτε αφετέρου, μελετώντας το βιογραφικό του υπουργού δημόσιας τάξης. Αντιγράφω τη σχετική παράγραφο: «Συμμετείχε σε αντιστασιακή οργάνωση πριν την είσοδό του στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων το 1971. Στη διάρκεια της δικτατορίας και τα δύσκολα χρόνια που ακολούθησαν έπραξε αυτό που όφειλε σαν δημοκρατικός πολίτης. Τα θέματα αυτά τα γνωρίζουν δημοκρατικοί συνάδελφοι και φίλοι του». Αφήνοντας ασχολίαστα όλα τα άλλα, αναρωτιέμαι πόση σημασία θα έδινε κανείς στο βιογραφικό π.χ. κάποιου γιατρού που κάτω από τον τίτλο "Επιστημονικό έργο" θα έγραφε φαρδιά-πλατιά: "έπραξα όσα όφειλα σαν καταξιωμένος επιστήμονας, και ρωτήστε τους καταξιωμένους φίλους μου γι’ αυτό". Κατευθείαν για Νόμπελ θα πήγαινε. Εμείς απλώς τον κάναμε υπουργό: αυτό μπορούσαμε.

Πέμπτη, 13 Ιουλίου 2017

Η οικονομία ως θρησκεία

Εδώ και μια δεκαετία σχεδόν η οικονομία είναι η λέξη που κυριαρχεί στον δημόσιο λόγο, μαζί με τα ποικίλα παράγωγά της. Τα δόγματα και τα διδάγματά της παίρνουν και δίνουν, και μας αφήνουν την αίσθηση ότι αυτή ρυθμίζει τα πάντα και αυτήν μόνο υπηρετούν όλοι οι υπόλοιποι θεσμοί, ιδιωτικοί και (κυρίως) δημόσιοι . Τα λάθη της, όταν ομολογούνται δημόσια, συνήθως προσπερνώνται χωρίς πολλά σχόλια -- έστω κι αν κοστίζουν ακριβά σε χιλιάδες και εκατομμύρια ανθρώπους -- και προχωρούμε στο επόμενο (οικονομικό και πάλι) θέμα.
     Γιατί αυτή η εισαγωγή; Διότι διάβασα χθες ένα ενδιαφέρον κείμενο στη Guardian, που αποτελεί σύνοψη ενός βιβλίου κάποιου John Rapley που κυκλοφορεί τις μέρες αυτές. Τίτλος του: Πώς η οικονομία έγινε θρησκεία. Παραθέτω σε δική μου απόδοση τις εισαγωγικές του παραγράφους, ως ερέθισμα για περαιτέρω σκέψεις.

     «Η Βρετανία έχει μια επίσημη εκκλησία, αλλά σήμερα λίγοι από μας της δίνουμε πολλή σημασία. Ακολουθούμε μια ακόμη πιο ισχυρή θρησκεία, γύρω από την οποία έχουμε οργανώσει τις ζωές μας: την οικονομία. Για σκεφτείτε. Η οικονομία προσφέρει ένα πλήρες δόγμα μ’ έναν ηθικό κώδικα που υπόσχεται στους πιστούς της σωτηρία στον κόσμο αυτό. Έχει μια ιδεολογία τόσο πειστική ώστε οι πιστοί της αναδομούν ολόκληρες κοινωνίες για να συμμορφωθούν με τις απαιτήσεις της.   Έχει τους γνώστες της, τους μύστες της και τους μάγους της που βγάζουν λεφτά από τον φρέσκο αέρα, χρησιμοποιώντας ξόρκια όπως «παράγωγα» και «δομημένες επενδύσεις». Κι ακόμη, όπως οι παλιές θρησκείες που έχει εκτοπίσει, έχει τους προφήτες, τους αναθεωρητές, τους ηθικολόγους της, και πάνω απ’ όλα τους αρχιερείς της που υπερασπίζονται την ορθοδοξία απέναντι στις αιρέσεις.
     Στο διάβα του χρόνου, ο ένας μετά τον άλλο οι οικονομολόγοι πήραν τον ρόλο που αφαιρέσαμε από τους κληρικούς: να μας δίνουν οδηγίες για το πώς θα φτάσουμε σε μια γη επαγγελίας με υλική αφθονία και ατέλειωτη ικανοποίηση. Για πολύ καιρό, έδειχναν να εκπληρώνουν τις υποσχέσεις τους, να επιτυγχάνουν με τρόπο που λίγες άλλες θρησκείες κατάφεραν, με τα εισοδήματά μας να ανεβαίνουν χιλιάδες φορές και να μας παρέχουν μια αφθονία από νέες εφευρέσεις, θεραπείες και απολαύσεις. 
     Αυτός ήταν ο παράδεισός μας, και ανταμείψαμε πλούσια το οικονομικό ιερατείο, με κοινωνική θέση, με πλούτο και με την εξουσία να διαμορφώνουν τις κοινωνίες μας σύμφωνα με το όραμά τους. Στο τέλος του 20ού αιώνα, μέσα σε μια οικονομική έκρηξη που είδε τις δυτικές κοινωνίες να γίνονται  πιο πλούσιες απ’ ό,τι είχε γνωρίσει ποτέ η ανθρωπότητα, η οικονομία φαινόταν να έχει κατακτήσει την υδρόγειο. Καθώς σχεδόν όλες οι χώρες του πλανήτη υπάκουαν στο ίδιο βιβλίο της ελεύθερης αγοράς, και οι φοιτητές συνωστίζονταν να πάρουν αντίστοιχα πτυχία, η οικονομία φαινόταν να κατορθώνει τον στόχο που είχε διαφύγει από όλα τα άλλα θρησκευτικά δόγματα της ιστορίας: να μεταστρέψει ολόκληρο τον πλανήτη στο πιστεύω της.
      Ωστόσο, αν η ιστορία διδάσκει κάτι, είναι ότι όποτε οι οικονομολόγοι νιώθουν σίγουροι ότι έχουν βρει το ιερό δισκοπότηρο της ατέλειωτης ειρήνης και ευμάρειας, το τέλος του παρόντος καθεστώτος πλησιάζει. Τις παραμονές του μεγάλου κραχ της Γουώλ Στρητ το 1929, ο Αμερικανός οικονομολόγος Irving Fisher συμβούλευε τον κόσμο να πάει να αγοράσει μετοχές. Στα 1960 οι κεϋνσιανοί οικονομολόγοι έλεγαν ότι δεν θα υπήρχε άλλη ύφεση διότι είχαν τελειοποιήσει τα εργαλεία διαχείρισης των απαιτήσεων.  
     Η κρίση του 2008 δεν ήταν διαφορετική. Πέντε χρόνια νωρίτερα, στις 4 Ιανουαρίου 2003, ο νομπελίστας Robert Lucas είχε δώσει μια θριαμβευτική προεδρική διάλεξη στην Αμερικανική Οικονομική Ένωση. Θυμίζοντας στους συναδέλφους του ότι η επιστήμη της μακροοικονομίας είχε γεννηθεί κατά την ύφεση ακριβώς για να εμποδίσει να ξανασυμβεί κάτι τέτοιο, είχε διακηρύξει ότι αυτός και οι συνάδελφοί του είχαν φτάσει στο δικό τους τέλος της ιστορίας: «Η μακροοικονομία με την αρχική αυτή έννοια έχει επιτύχει», διαβεβαίωσε το κονκλάβιο. «Το κεντρικό της πρόβλημα, η πρόληψη της ύφεσης, έχει λυθεί».
     Δεν προλαβαίνουμε να πεισθούμε ότι το οικονομικό ιερατείο έχει επιτέλους καταρρίψει εκείνη την παλιά κατάρα, κι εκείνη επιστρέφει για να μας στοιχειώσει: η υπερηφάνεια πάντα προηγείται της πτώσης. Μετά το κραχ του 2008 οι περισσότεροι από μας έχουμε δει το βιοτικό μας επίπεδο να πέφτει. Εν τω μεταξύ, το ιερατείο φάνηκε να αποσύρεται στα μοναστήρια του και να τσακώνεται για το ποιος έπεσε έξω. Δεν είναι καθόλου παράξενο που η πίστη μας στους «ειδικούς» έχει διαλυθεί.
     Η ύβρις, που ποτέ δεν είναι ιδιαίτερα καλό πράγμα, μπορεί να είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη στα οικονομικά, διότι οι σοφοί τους δεν ακολουθούν απλώς τους νόμους της φύσης: συμβάλλουν στη διαμόρφωσή τους. Για παράδειγμα, αν η κυβέρνηση, οδηγημένη από το οικονομικό ιερατείο, αλλάζει τη δομή των κινήτρων της κοινωνίας για να ευθυγραμμισθεί με την υπόθεση ότι οι άνθρωποι συμπεριφέρονται εγωιστικά, τότε, ω του θαύματος, οι άνθρωποι θα αρχίσουν να κάνουν ακριβώς αυτό. Ανταμείβονται για να το κάνουν και τιμωρούνται αν κάνουν κάτι διαφορετικό. Αν έχεις διδαχθεί ότι η απληστία είναι αρετή, τότε είναι πολύ πιο πιθανό ότι θα ζεις ανάλογα.
     Η ύβρις στην οικονομία προήλθε όχι από κάποιο ηθικό ελάττωμα των οικονομολόγων, αλλά από την πλαστή πεποίθηση ότι η οικονομία είναι επιστήμη. Ούτε είναι ούτε μπορεί να είναι, και πάντοτε λειτουργούσε περισσότερο σαν εκκλησία. Μια ματιά στην ιστορία της αυτό δείχνει». 

     Μετά από τα παραπάνω, ξανασκέφτομαι εκείνο το «ου δύνασθε Θεώ δουλεύειν και μαμωνά», και αναρωτιέμαι: τελικά ποιον Θεό λατρεύουμε σήμερα;

Τρίτη, 11 Ιουλίου 2017

Μαργαριτάρια

Στον προφορικό λόγο πάντα υπάρχει ο κίνδυνος του σαρδάμ, της εσφαλμένης εκφοράς, της λανθασμένης έκφρασης, ακόμη και της αλλοίωσης του νοήματος, που σε κάποιο βαθμό γίνεται αντιληπτή και μπορεί να διορθωθεί, αρκεί να μην έχει προκαλέσει ‘ανήκεστον βλάβην’, έστω και κατά λάθος. Γι’ αυτό πρέπει πάντα να μιλάει κανείς με περίσκεψη, αποφεύγοντας εκφράσεις που δεν γνωρίζει, ώστε να μη δίνει αφορμές για ειρωνικά σχόλια. Ακούγοντας σήμερα κατά τύχην την ομιλία του πρωθυπουργού στη Βουλή έπιασα δυο τέτοια επεισόδια, που υπό άλλες συνθήκες θα περνούσαν απλώς σαν γλωσσικά ολισθήματα. Έλα όμως που στη Βουλή τα πάντα καταγράφονται και μένουν εις το διηνεκές! Το ένα: «Καμιά άλλη διαπραγμάτευση δεν έθεσε επί τον τύπον των ήλων ένα τόσο σοβαρό θέμα» (προφανώς θα εννοούσε ότι «δεν έθεσε επί τάπητος» ή ίσως «δεν έθεσε δάκτυλον επί τον τύπον των ήλων για ένα τόσο σοβαρό θέμα»). Καλές οι βιβλικές εκφράσεις, αλλά να ξέρουμε και τί σημαίνουν. Το άλλο: «Ειρήσθω εν παρόδω, να σας πω ότι...». Τι άλλο είναι η δεύτερη πρόταση παρά ερμηνεία της αρχαίας προστακτικής της πρώτης; Πιθανώς ήθελε να πει κάτι όπως «Επί τη ευκαιρία, να σας πω...», κι άφησε και το περιττό ρήμα, ίσως χάριν του κ. Ζουράρι. Προσωπικά με διασκέδασε αρκετά, μέσα στην κάψα του μεσημεριού.

Σάββατο, 8 Ιουλίου 2017

Θάλασσα

Είναι φορές που νιώθω κατανόηση και ταύτιση συναισθημάτων με τον μακαρίτη τον Ξέρξη. Αντιμέτωπος με την τρικυμία που διέλυσε τον στόλο του στον Ελλήσποντο, εμποδίζοντας έτσι την εκστρατεία του στην Ελλάδα, διέταξε να μαστιγώσουν τη θάλασσα. Ανόητο; Φυσικά, έτσι φαίνεται όταν είμαστε στις καλές μας και αναπολούμε τα γεγονότα από απόσταση. Όταν όμως περιμένεις ένα εσπερινό κολύμπι για χαλάρωση και βρίσκεσαι μπροστά σε ένα κύμα που ανακατώνει την παραλία, μαζί με τη διάθεσή σου και το στομάχι σου, τότε κοιτάζεις ανήμπορος το ‘στοιχειό’ και σκέφτεσαι ότι ίσως κάπου είχε δίκιο ο βασιλιάς εκείνος...
     Κι έπειτα, μη έχοντας τι άλλο να κάνεις, καταφεύγεις στον αμυντικό μηχανισμό της εξιδανίκευσης. Μελετάς το φαινόμενο ηθικοπλαστικά και λες ότι μοιάζει και η θάλασσα με την ανθρώπινη ψυχή. Πού είναι εκείνη η πρωινή κάλμα, διάφανη, κρυστάλλινη σε όψη και θερμοκρασία; Και πού είναι ο καλός σου εαυτός, που τόσο περί πολλού τον έχεις και τον δείχνεις και στους άλλους προς άγραν επαίνων και θαυμασμού; Αρκεί ένα αεράκι για να κάνει τον καθρέφτη της θάλασσας τρικυμισμένο βούρκο. Αρκεί κι ένα ‘αεράκι’ -- μια αναποδιά, μια δυσκολία, μια ανατροπή στο πρόγραμμα, ένας λόγος ελεγκτικός, έστω και καλοπροαίρετος -- για να σου κάνει την ψυχή άνω-κάτω, να βγάλει τον αποτρόπαιο ‘Μίστερ Χάιντ’ μέσα από το κοστούμι του αξιοσέβαστου ‘Δόκτορος Τζέκιλ’ και να δείξει το αληθινό σου πρόσωπο κάτω από το ευγενικό καθημερινό σου προσωπείο.
     Και με τις σκέψεις αυτές απευθύνω στον ’Μίστερ Χάιντ’ μου τους στίχους του παλαιού εκείνου άσματος:
 
«Μοιάζεις και συ σαν θάλασσα
που με τα κύματά σου
μου τάχεις κάνει θάλασσα
και πνίγομαι κοντά σου».

Τετάρτη, 5 Ιουλίου 2017

'Εξέλιξη και καρκίνος'

Υποσχέθηκα να γράψω κάτι για το συνέδριο με τον τίτλο αυτό που παρακολούθησα πρόσφατα. Σε αντίθεση με όσα έχουμε συνηθίσει στα επιστημονικά συνέδρια, δεν επρόκειτο για τεράστια, πολυπρόσωπη και εν πολλοίς εμπορική εκδήλωση. Ωστόσο το μικρό μέγεθος (όλοι οι σύνεδροι μαζί δεν γεμίζαμε το πολύ άνετο – και ευχάριστα δροσερό εν μέσω καύσωνος – αμφιθέατρο του Τελλογλείου) και η σχετικά περιορισμένη δημοσιότητά του δεν μαρτυρούσε την ποιότητα της διοργάνωσης και το περιεχόμενό του. Ας σημειώσω για λόγους ιστορικούς ότι ήταν η συνέχεια του συνεδρίου της Χάλκης του 2015. Κι αν εκείνο είχε ως πρωταρχικό θέλγητρο την ιδιαιτερότητα του τόπου, το φετινό ήταν ισάξιο εκείνου σε θεματολογία και σε ποιότητα ομιλητών.
     Ενδεικτικά σημειώνω κάποια από τα θέματα: Ιστορία της θεραπευτικής του καρκίνου. Εξέλιξη και καρκίνος. Ψυχο-ογκολογία και αδήλωτα πάθη στον καρκίνο. Ο φόβος του θανάτου και πώς αντιμετωπίζεται. Η νίκη ενάντια στον παιδιατρικό καρκίνο. Το κυνήγι της μακροζωίας. Το γονιδίωμα και ο καρκίνος. Μοριακή γενετική, ορμονοθεραπεία, ανοσοθεραπεία, ανακουφιστική φροντίδα, στοχευμένες θεραπείες και προγνωστικοί δείκτες. Τεχνητή νοημοσύνη και έμπειρα συστήματα διάγνωσης. Βιοηθική. Κόστος της θεραπείας του καρκίνου. Κινήματα ασθενών. Φωτογραφία και ζωγραφική στον καρκίνο. Η συναπόφαση στην αντιμετώπιση του καρκίνου. Κι ένα σωρό άλλα.
     Δυο μειονεκτήματα έχουν τέτοιες διοργανώσεις. Το ουσιαστικό περιεχόμενο σημαίνει ότι μαγεύεται κανείς από τους ομιλητές, του γεννιούνται ερωτήματα, θέλει διάλογο, αλλά συνήθως το πρόγραμμα βγαίνει από τα χρονικά του περιθώρια, με θύμα πάντα τη συζήτηση. Τα ‘πηγαδάκια’ στα διαλείμματα του καφέ δεν επαρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες αυτές. Μήπως λιγότερα θέματα και περισσότερος διάλογος θα ήταν μια κάποια λύση;
     Και το δεύτερο. Όλα κάποτε φτάνουν στο τέλος, και απομένει η ανάμνηση. Μόνο; Ένα συνέδριο αποτελεί  συσσώρευση εμπειριών, γνώσεων, ιδεών, επαφών, ερεθισμάτων, σημειώσεων, βιβλιογραφικών αναφορών… Όλα αυτά χρειάζονται ταξινόμηση, επανάληψη, προεκτάσεις, περίσκεψη, εμβάθυνση. Για τις 2-3 μέρες του συνεδρίου χρειαζόμαστε τουλάχιστον μία εβδομάδα δουλειά επιπλέον (κάτι σαν τις πολύωρες αναλύσεις των ποδοσφαιρικών τηλεοπτικών μεταδόσεων). Έρχονται όμως οι καθημερινές φροντίδες, οι ασθενείς, τα ραντεβού, οι γάμοι, οι κοινωνικές υποχρεώσεις, τα διαβάσματα, οι προγραμματισμένες εργασίες, το επόμενο meeting… Πού χρόνος για σκέψη; Κι όμως, δεν πρέπει να περνούν έτσι οι ουσιαστικές αυτές ευκαιρίες μάθησης και πνευματικής ωρίμανσης. Ο προβληματισμός που γεννούν πρέπει να γίνεται κίνητρο για περαιτέρω σπουδή, και για μια ακόμη καλύτερη επόμενη συνάντηση.

Δευτέρα, 3 Ιουλίου 2017

Ανάπτυξη


Χωρίς λόγια...

Κυριακή, 2 Ιουλίου 2017

Εξέλιξη ή δημιουργία;

Παρακολούθησα επί τρεις ημέρες ένα πρωτότυπο συνέδριο με τίτλο ‘Εξέλιξη και καρκίνος’, όπου άκουσα πολλά και ενδιαφέροντα πράγματα, σχεδόν από κάθε γωνιά της επιστήμης (από αστροβιολόγους μέχρι θεολόγους και βιοηθικούς). Ίσως κάποια στιγμή γράψω κάτι περισσότερο γι’ αυτό. Σήμερα ας αφιερώσω κάποιες σκέψεις στο μεγάλο δίλημμα: εξέλιξη ή δημιουργία; Πολύς ο καυγάς (βλ. και πρόσφατο άρθρο), αλλά... για τί ακριβώς;
     Η εξέλιξη (ή η άρνησή της) χρησιμοποιήθηκαν και χρησιμοποιούνται, κυρίως από τον Δυτικό κόσμο, κυρίως για να αντικρούσουν (ή, αντίστροφα, να υποστηρίξουν) την διήγηση της Γένεσης για τη δημιουργία του κόσμου, όπως αυτή διδάσκεται από την Εκκλησία. Έτσι οι ‘δημιουργιστές’ (creationists) έρχονται σε αντίθεση με τους εξελικτικούς (evolutionists), και μεταξύ τους ‘χάσμα μέγα εστήρικται’.
     Αυτή η τακτική όμως είναι εσφαλμένη. Τα γνωστικά και συλλογιστικά πεδία της πίστης και της επιστήμης είναι σαν παράλληλα επίπεδα: το ένα δεν μπορεί να αναιρέσει ή να αποδείξει το άλλο (έστω κι αν στην ελληνική γλώσσα η λέξη ‘επιστήμη’ περικλείει ολόκληρη τη λέξη ‘πίστη’). Μπορώ να αποδεχθώ οποιαδήποτε φυσική ερμηνεία για τον κόσμο γύρω μου. Το αν θα κάνω το λογικό άλμα από τα κτίσματα στον κτίστη, είναι υπόθεση πίστης και δεν μπορεί να μου το υπαγορεύσει ούτε να το ακυρώσει ο Δαρβίνος και οι επίγονοί του (αν το προσπαθούν, διαπράττουν λογικό σφάλμα).
     Γιατί δεν δέχεται ο άνθρωπος την ύπαρξη δημιουργού; Διότι θα πρέπει να αποδεχθεί την ύπαρξη νόησης ανώτερης από τη δική του (εγωισμός), άρα και εξουσίας (ποιος βάζει τους κανόνες;) και ευθύνης απέναντι στον νομοθέτη (= ηθικές συνέπειες, αλλαγή τρόπου ζωής). Ο υπερφίαλος άνθρωπος δεν μπορεί να δεχθεί κάτι τέτοιο. Προκειμένου να μη στερηθεί αυτό που θεωρεί ως κυριαρχία του στον κόσμο είναι διατεθειμένος να δεχθεί οτιδήποτε άλλο ως τυχαίο γεγονός, ακόμη και με πιθανότητες εξαιρετικά μικρές έως ανύπαρκτες).
     Έτσι δεν σκέφτεται π.χ. ότι χρειάστηκαν πολλοί αιώνες και πολλά μυαλά για να φτάσει να ερμηνεύσει κάποια (πολλά, αλλά όχι όλα, και όχι εξ ολοκλήρου) από τα φαινόμενα που ονομάζει φυσικά, από τον κόσμο και τα πλάσματα που βλέπει γύρω του. Και αρνείται να δεχθεί ότι αν η εκ των υστέρων ανάλυση και κατανόηση όλων αυτών των πραγμάτων και φαινομένων χρειάσθηκε τόση προσπάθεια και νοημοσύνη, τότε πόσο μεγαλύτερη νοημοσύνη χρειάσθηκε η εξαρχής δημιουργία τους, ακόμη και η εξέλιξή τους;
     Ας σκεφθούμε το ακόλουθο πρόχειρο παράδειγμα. Φτάνουμε μ’ ένα πλοίο σ’ ένα τροπικό ερημονήσι, αποβιβαζόμαστε και αρχίζουμε να το εξερευνούμε. Παντού τροπική βλάστηση, δέντρα, λουλούδια, πουλιά, ποτάμια... Ξάφνου βλέπουμε μπροστά μας μια καλαμένια καλύβα και δίπλα της απομεινάρια φωτιάς. «Κοιτάξτε!» λέει κάποιος, «προφανώς εδώ ζουν άνθρωποι!» «Όχι απαραίτητα», απαντάει ο εξελικτικός της παρέας, «αυτά που βλέπουμε εξελίχθηκαν αυτόματα με τον χρόνο». Πόσο λογική μπορούμε να θεωρήσουμε μια τέτοια πρόταση; Και γιατί πρέπει να δεχθούμε υποχρεωτικά την ύπαρξη κατασκευαστή για την καλύβα, αλλά αρνούμαστε πεισματικά την ύπαρξη δημιουργού για τα φυτά, τα δέντρα, τα λουλούδια, τα πουλιά και ό,τι άλλο ‘φυσικό’ βλέπουμε γύρω μας; 
     Τελικά, όποια από τις δυο λέξεις -- εξέλιξη ή δημιουργία -- χρησιμοποιήσει κανείς, θα φτάσει αναγκαστικά σ’ αυτό που ο μακαρίτης Αλ. Τσιριντάνης ονόμαζε ‘φράχτη’: θα πρέπει να αποφασίσει αν θα κάνει το κρίσιμο άλμα από τα φαινόμενα στα μη φαινόμενα, που τόσο ωραία σκιαγραφείται στην προς Εβραίους επιστολή: «Πίστει νοοῦμεν κατηρτίσθαι τοὺς αἰῶνας ρήματι Θεοῦ, εἰς τὸ μὴ ἐκ φαινομένων τὰ βλεπόμενα γεγονέναι» (Εβρ. ια΄ 3).  
     Υ.Γ. Περισσότερα έχω γράψει στο άρθρο 'Κύτταρα, έργα τέχνης και εξέλιξη: μια ατελής απόπειρα απολογητικής' [ΕΔΩ].

Πέμπτη, 29 Ιουνίου 2017

Αφήγημα

Στην επιστολή της (27/11) με τίτλο «Βάλτε ένα τέλος στο ‘αφήγημα’» η φιλόλογος κα Φόνη Ρεπούλη εκφράζει την έκπληξή της για την κατάχρηση της λέξης ‘αφήγημα’ στην πολιτική και δημοσιογραφική γλώσσα τον τελευταίο καιρό. Συμμεριζόμενος τις αντιρρήσεις της, θέλω εν τούτοις να προτείνω μια εξήγηση. Επειδή οι πολιτικοί γνωρίζουν ενδόμυχα και ανομολόγητα ότι όσα διακηρύττουν ή υπόσχονται δημοσία πόρρω απέχουν από την ρεαλιστική δυνατότητα (ή και την επιθυμία) να τα πραγματοποιήσουν, επιλέγουν να ‘αφηγούνται’ (κοινώς να παραμυθιάζουν) το ακροατήριό τους. Και όποιος κατάλαβε.
[Δημοσιεύθηκε σήμερα στην Καθημερινή]

Τετάρτη, 28 Ιουνίου 2017

Δημοσιοϋπαλληλία



Μια από τις πιο σαφείς ερμηνείες του όρου και του φαινομένου "δημόσιος υπάλληλος" (με εισαγωγικά, για να ξεχωρίζουμε τους γνήσιους και άξιους Δ.Υ.) που έχουν δει το φως κατά καιρούς, και μάλιστα στις ημέρες μας, με αφορμή την πολύχρωμη και... εύοσμη (ευτυχώς οι φωτογραφίες δεν αναπαράγουν και τη μπόχα) απεργία του προσωπικού καθαριότητος, δίνει η Λίνα Γιάνναρου στο χθεσινό άρθρο της στην Καθημερινή, από το οποίο αντιγράφω τα ακόλουθα:
     «Υπάρχει μια μεγάλη κατηγορία εργαζομένων στον δημόσιο τομέα με πιο «ρευστές» ιδιότητες και αρμοδιότητες, οι οποίοι πράγματι αισθάνονται περισσότερο «δημόσιοι υπάλληλοι» από οτιδήποτε άλλο. Αυτοί χωρίζονται σε όσους μπορούν εν δυνάμει να καλύψουν διάφορα πόστα, είναι δηλαδή κρατικοί λειτουργοί, και σε όσους μπήκαν στο Δημόσιο και πλοηγούνται σε αυτό με την πρακτική των μεταθέσεων, μετατάξεων, αποσπάσεων.
     Η τρέχουσα κρίση στον τομέα της καθαριότητας οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε αυτή την παθογένεια. Οι δήμοι προσλαμβάνουν υπαλλήλους καθαριότητας –για να εργαστούν ως υπάλληλοι καθαριότητας–, οι οποίοι στη συνέχεια «εξαφανίζονται» σε άλλες διοικητικές θέσεις. Τη δουλειά τους καλούνται να κάνουν συμβασιούχοι που εύλογα θα ζητήσουν αργότερα να μονιμοποιηθούν εφόσον είναι αυτοί που καλύπτουν την πάγια ανάγκη των δήμων να έχουν καθαρούς δρόμους και άδειους κάδους».

      Θα πρόσθετα ότι υπάρχει και το γνωστό και πάγιο πολιτικό τέχνασμα «Δεν είναι ικανός για τίποτε, βάλτε τον κάπου να παίρνει ένα μισθό». Και όταν σε προσλάβουν «για το τίποτε», τότε πιστεύεις ότι είσαι ικανός για οτιδήποτε, και έχεις μάλιστα και απαιτήσεις αν δεν αναγνωρίζονται οι ανύπαρκτες ικανότητές σου. Γι’ αυτό και όταν αρχίζει να γίνεται κουβέντα για αξιολόγηση στο δημόσιο εξανίστανται πρώτοι οι αρχιλουφαδόροι. Η παροιμία λέει ότι καθαρός ουρανός αστραπές δεν φοβάται, κι αυτός που έχει πραγματικές ικανότητες θα βρει τρόπο και τόπο να τις αξιοποιήσει είτε εντός είτε εκτός δημοσίου (και Ελλάδος). Όταν όμως πρόκειται να βγει στο φως η μακροχρόνια απραξία σου, τότε ο ορίζοντας σκουραίνει. Αλλά δεν φοβάσαι κι εσύ ο ανίκανος: άλλωστε ένα από τα bonus της δημόσιας θέσης σου είναι και το δικαίωμα να εκβιάζεις το κράτος και να ταλαιπωρείς ολόκληρη την κοινωνία.

Τρίτη, 27 Ιουνίου 2017

Τιμές και Τιμή

Γνωρίζουμε βέβαια ότι το χρήμα δεν φέρνει ευτυχία (αν και, όπως λένε κάποιοι πιο κυνικοί, είναι προτιμώτερο από την έλλειψή του). Ωστόσο, δεν φαίνεται να καλλιεργεί και τη διανοητική υγεία, την κριτική ικανότητα, τέλος πάντων την κοινή λογική. Διάβασα προ καιρού ότι ο οίκος μόδας Σανέλ κυκλοφορεί εν όψει της θερινής σαιζόν μια σειρά επώνυμα αξεσουάρ για τις διακοπές μας. Ενδεικτικά παραδείγματα (οι τιμές σε παρένθεση): ένα σετ με τρεις μπάλες τέννις (570 δολάρια), μια ρακέτα (2.220 δολάρια), ένα ζευγάρι ρακέτες θαλάσσης με μπάλες (4.860 δολάρια), κι ένα παραδοσιακό αυστραλέζικο μπούμερανγκ μόνο για 1930 δολάρια (εν παρόδω, το δημοσίευμα ξεκίνησε από το γεγονός ότι οι ιθαγενείς της Αυστραλίας διαμαρτυρήθηκαν γιατί ισχυρίζονται ότι η εταιρεία εξευτελίζει τον πολιτισμό τους με το να μετατρέπει ένα παραδοσιακό όπλο σε εμπορικό είδος). Η απορία μου βέβαια είναι πόσοι θα βρεθούν να πληρώσουν τέτοιες τιμές (= πραγματική αξία του είδους πολλαπλασιασμένη επί 1000 για τη φίρμα), αν έχουν περάσει ποτέ τους τεστ νοημοσύνης, και αν πιστεύουν ότι το επίπεδο του παιχνιδιού τους θα γίνει καλύτερο αν οι ρακέτες ή οι μπάλες έχουν το λογότυπο Σανέλ (ή το αυτοκόλλητο με την τιμή). Και το συμπέρασμα; Αν «η τιμή τιμή δεν έχει», κατά το λαϊκό λόγιο, σίγουρα οι τιμές κάποιων προϊόντων δεν έχουν καμία σχέση με την Τιμή (με κεφαλαίο Τ).

Κυριακή, 25 Ιουνίου 2017

Παρανάλωμα

Έχουμε συνηθίσει, ειδικά τον τελευταίο καιρό, να ακούμε για ατυχήματα, καταστροφές, θεομηνίες, τρομοκρατικά χτυπήματα, σεισμούς, λιμούς και καταποντισμούς και άλλες ανθρώπινες τραγωδίες. Κι εκεί που νομίζουμε ότι τα έχουμε δει όλα, διαβάζουμε τη χθεσινή είδηση από το Πακιστάν και τρίβουμε τα μάτια μας. Ένα μεγάλο βυτιοφόρο με 25.000 λίτρα καύσιμα ανατράπηκε και το φορτίο του άδειασε στο δρόμο. Όπως διαβάζω, η ανατροπή του βυτιοφόρου ανακοινώθηκε από το μεγάφωνο ενός τοπικού τζαμιού, κάνοντας πλήθη κόσμου να συρρεύσουν στο σημείο του ατυχήματος με κουβάδες και άλλα δοχεία για να μαζέψουν καύσιμα, και κάποιος πιθανώς άναψε ένα τσιγάρο. Αποτέλεσμα: ανατινάχθηκαν τα καύσιμα και κάηκε κόσμος και κοσμάκης. Οι νεκροί μέχρι στιγμής ξεπερνούν τους 150 (κάθε φορά που ανοίγω τη σελίδα της Guardian ο αριθμός ανεβαίνει). Η γενικευμένη αυτή ‘δίψα για βενζίνη’ αποδίδεται εν μέρει στο γεγονός ότι το Πακιστάν έχει χρόνια ενεργειακή κρίση, με συχνές διακοπές στην ηλεκτροδότηση. Τι άλλο θα δούμε ακόμη;

Πέμπτη, 22 Ιουνίου 2017

Τέχνη

Δεν γνωρίζω προσωπικά τον κ. Τηλέμαχο Μαράτο, αν και έχουμε κατά καιρούς διασταυρώσει τις πέννες μας σε στήλες εφημερίδων και περιοδικών εδώ και χρόνια. Ωστόσο, διαβάζοντας την πρόσφατη επιστολή του με τίτλο 'Μάζες, τέχνη και τελάρα' (Καθημερινή 20/6) δεν μπορώ παρά να συμφωνήσω με το πνεύμα και το γράμμα της.

Κύριε διευθυντά
 
Στο άρθρο του στην «Κ»  (1/6/ 2017) ο κ. Δημήτρης Αθηνάκης προτείνει να ανοίξει συζήτηση περί τέχνης, έχοντας προηγουμένως δηλώσει ότι «τέχνη είναι και κάνει ό,τι θέλει». Συγχρόνως γράφει ότι «η τέχνη δεν είναι υποχρεωμένη να απευθύνεται στις μάζες». Το πρόβλημα είναι ότι «όποιος κάνει ό,τι θέλει» δεν είναι απαραιτήτως και καλλιτέχνης, άξιος σεβασμού.
     Τέχνη για τις «μάζες» που έχουν περάσει ώρες, χρόνια, δεκαετίες μελετώντας ράφια βιβλίων και ξεροσταλιάζοντας κοιτάζοντας πίνακες σε μουσεία, θέατρα, συναυλίες κ.λπ. δεν είναι σκουπίδια ατάκτως πεταμένα και στρωσίδια κρεβατιών αφημένα τυχαίως. Τέχνη είναι να παίρνει κάποιος μία πέτρα και να φτιάχνει τον Ερμή του Πραξιτέλη ή ένα τελάρο και να ζωγραφίζει την Τζοκόντα. Ή να προσπαθεί. Όχι πιστεύοντας ότι οτιδήποτε κάνει, επειδή «έτσι θέλει», είναι άξιο σεβασμού από τις «μάζες».
     Τηλέμαχος Μαράτος

Τετάρτη, 21 Ιουνίου 2017

Δεκατέσσερεις ώρες

Ένας γάμος στη Ραψάνη παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, μια και προσφέρει μια άριστη πρόφαση για Κυριακάτικη φυγή από την πόλη και αλλαγή παραστάσεων. Ξεκινούμε νωρίς -- άλλωστε η μέρα είναι μεγάλη πλέον -- και παίρνουμε τον γνωστό δρόμο. Καλός ο καιρός, ελάχιστη η κίνηση, γρήγορη η διαδρομή, γνωρίζουμε και τη νέα σήραγγα του Πλαταμώνα: τέλος οι στροφές. Στις 8.30 βρισκόμαστε έξω από τον Άγιο Αθανάσιο, τη μια από τις δυο ενοριακές εκκλησίες της Ραψάνης, γυρίζοντας συγχρόνως νοερά κάπου πενήντα χρόνια πίσω. Εδώ περνούσαμε τα καλοκαίρια μας μικροί, και τα καλντερίμια του χωριού (τώρα σχεδόν όλα τσιμεντοστρωμένα) και τα εξωκκλήσια του είναι άρρηκτα δεμένα με την ανάμνηση του πατέρα μας. Από τον δρόμο του Αγ. Αθανασίου περνούσαμε για να πάμε στο πέτρινο αλώνι στο Ανήλιο, όπου ακούγαμε ιστορίες από την Παλαιά Διαθήκη (συνήθως για τον Προφήτη Ηλία, λόγω επικαιρότητος) και μάθαμε να ψάλλουμε το ‘Φως ιλαρόν’. 

     Μπαίνουμε στον ναό που είναι όμορφα εξωραϊσμένος. Η ακολουθία βρίσκεται στο Εωθινό Ευαγγέλιο. Ο ιερέας είναι καλός, το εκκλησίασμα ήσυχο, κι έτσι κάνουμε τον Όρθρο και τη Θ. Λειτουργία κατά τάξιν, σε λίγο σύντομο χρόνο: στις 10 απολύουμε. Έχουμε άνεση, κι έτσι πηγαίνουμε μέχρι το κοιμητήριο του χωριού. Μια και βρίσκουμε κι εκεί τον ιερέα, ψάλλουμε ένα Τρισάγιο για τους κεκοιμημένους συγγενείς που τόση αγάπη μας έδειχναν όταν μας είχαν κοντά τους στα μικρά μας χρόνια. Ο Θεός να τους αναπαύσει όλους. Κατεβαίνουμε στην πλατεία με τα αιωνόβια πλατάνια της για τον καφέ μας, κι έπειτα περιδιαβάζουμε λίγο στο χωριό, μια και η μέρα είναι ιδανική για βόλτα: σύννεφα, αεράκι, χωρίς καύσωνα. Η γύρω φύση είναι στα καλύτερά της. Χαιρετούμε από μακριά τους Αγίους Θεοδώρους και τον Αϊ-Λιά στον απέναντι δασωμένο λόφο: ο χρόνος δεν φθάνει για να πάμε ως εκεί.

 

      Ανηφορίζουμε και πάλι προς το ναό. Εκεί κοντά είναι και το σπίτι απ’ όπου θα βγει η νύφη. Περνούμε να χαιρετίσουμε τη Γεωργία, που με τόση φροντίδα τα οργάνωσε όλα, παρόλο το πρόσφατο πένθος της. Πόσο θα θέλαμε να είναι κι ο Παναγιώτης κοντά μας, αλλά τώρα παρίσταται αοράτως από αλλού. Μαθαίνουμε ότι και ο μεγαλύτερος αδελφός του νοσηλεύεται σε κρίσιμη κατάσταση μετά από πρόσφατο εγκεφαλικό. Μου έρχεται στο νου το παλιό τραγούδι της Μούσχουρη: «Της ζωής οι καταιγίδες παν μαζί με τη χαρά», και αντίστροφα βέβαια, για να μη ξεχνιόμαστε. Έρχεται η ώρα, γίνεται το μυστήριο με ιεροπρεπή ατόσφαιρα, χωρίς θόρυβο, όπως πρέπει. Ο Αργύρης και η Αφροδίτη είναι πλέον ‘εστεμμένοι’: να ζήσουν και να είναι πάντα γεροί και ευτυχισμένοι. 

     Αλλαγή σκηνικού, μια και το επόμενο επεισόδιο έχει προγραμματισθεί παραθαλάσσια, στο Καστρί-Λουτρό. Πηγαίνουμε σε φάλαγγα για να μη χαθούν όσοι δεν γνωρίζουν το μέρος. Άλλο κλίμα εδώ: αεράκι αξιοπρεπές, και κύμα που θυμίζει... Ειρηνικό. Ωστόσο δεν μας χαλάει τη διάθεση -- απεναντίας. Η συντροφιά από συναδέλφους και φίλους είναι καλή και η ώρα περνάει ευχάριστα. Ευχόμαστε, πίνουμε στην υγειά τους, και κάποια στιγμή τους αποχαιρετούμε για την επιστροφή: υπάρχουν και ιατρικές εκκρεμότητες. Υπολόγιζα να γυρίσουμε χωρίς στάση, αλλά η σαρξ είναι ασθενής, κι έτσι σταματούμε στα διόδια για μισή ώρα ύπνου στο αυτοκίνητο. Είναι ό,τι μας χρειάζεται.
     Επιστρέφουμε στα ίδια: ο άρρωστός μου με το σοβαρό πνευμονικό πρόβλημα θα πρέπει να διακομισθεί στο εφημερεύον νοσοκομείο (οι ‘καταιγίδες’ που λέγαμε...). Ευτυχώς η συνεννόηση γίνεται γρήγορα, ετοιμάζουμε τα σχετικά χαρτιά, παίρνει το δρόμο του. Δύσκολη περίπτωση, αβέβαια η έκβαση, είθε να γίνει κάτι και μ’ αυτόν. Εκεί που ετοιμάζομαι να φύγω, μου τηλεφωνεί μια αδελφή από άλλο τμήμα: «Μια άρρωστη θέλει να κοινωνήσει, αύριο έχει βαρύ χειρουργείο νωρίς το πρωί, μπορούμε να βρούμε ιερέα τέτοια ώρα; Εσάς σκέφτηκα να ρωτήσω». Είναι εννιά το βράδυ, αρχίζω τα τηλεφωνήματα, τελικά το οργανώνουμε κι αυτό. Θα πρέπει να θυμηθώ να ρωτήσω πώς πήγε η επέμβασή της. Επιτέλους, επιστρέφουμε στο σπίτι μετά από δεκατέσσερεις ώρες που είχαν απ’ όλα. Δόξα τω Θεώ πάντων ένεκεν.

Σάββατο, 17 Ιουνίου 2017

Επιφυλάξεις

Είναι απορίας άξιο πώς άνθρωποι που κατά τεκμήριο δεν έχουν ιδιαίτερη σχέση με την Εκκλησία και την Χριστιανική αλήθεια -- αν τα πιστεύουν καθόλου αυτά τα πράγματα -- δεν δυσκολεύονται να επικαλούνται ιδιαιτέρως επιλεκτικά το Ευαγγέλιο όταν αυτό εξυπηρετεί τις δικές τους σκοπιμότητες. Έτσι ακούσαμε προχθές τον δήμαρχο της πόλης μας να προβάλλει την αρετή της αγάπης για να δικαιολογήσει την σημερινή ετήσια παρέλαση των ομοφυλοφίλων («ο πρώτος που κήρυξε την αγάπη ήταν ο ίδιος ο Χριστός...»). Ας θυμηθούμε όμως ότι δεν κήρυξε μόνο αυτό ο Χριστός, και ότι σύμφωνα με τον Απόστολο Ιάκωβο, «ὁ εἰπὼν μὴ μοιχεύσῃς, εἶπε καὶ μὴ φονεύσῃς· εἰ δὲ οὐ μοιχεύσεις, φονεύσεις δέ, γέγονας παραβάτης νόμου». Όχι μόνο όσα μας βολεύουν, επιλεγμένα και κουτσουρεμένα. Και ακόμη, η αντίδραση της Εκκλησίας δεν είναι απέναντι σε ανθρώπινα πρόσωπα (που οφείλουμε να αγαπούμε ως αδελφούς) αλλά σε εκδηλώσεις που έχουν ως μόνο σκοπό να προκαλέσουν αντιδράσεις και να δημιουργήσουν δημόσιο θόρυβο γύρω από μια εισαγόμενη πρακτική που δεν συνάδει με την Χριστιανική ηθική. Άλλωστε, και μόνο το γεγονός ότι οι εκδηλώσεις αυτές έχουν ως προστάτες και χορηγούς ξένες διπλωματικές αποστολές (με πρώτη εκείνη των ΗΠΑ) πρέπει να μας κάνει ιδιαίτερα  επιφυλακτικούς για τα κίνητρά τους.

Τετάρτη, 14 Ιουνίου 2017

Λογοπαίγνιο

Δεν ξέρω αν κάποια πράγματα λέγονται επίτηδες με τρόπο που να προκαλούν γέλωτα ή απλώς τόσο φτάνει η νοημοσύνη αυτών που τα διατυπώνουν. Ακούω π.χ. ότι ένα από τα προαπαιτούμενα που ακόμη εκκρεμούν είναι η «εκούσια [ή εθελοντική] εισφορά των εφοπλιστών» που θα είναι, λέει, υποχρεωτική για το 2018 ή 19 (δεν έχει σημασία). Δεν είμαι εφοπλιστής ούτε αυτόκλητος συνήγορος της συμπαθούς αυτής τάξης συνανθρώπων μας. Ωστόσο, το πώς συμβαδίζει το ‘εκούσιος’ με το ‘υποχρεωτικός’, αυτό μόνο οι πολιτικοί γλωσσοπλάστες εντός και εκτός Ελλάδος μπορούν ίσως να το εξηγήσουν. Αλλά όπως λέγαμε πρόσφατα, χρησιμοποιούν τις λέξεις με το νόημα που θέλουν αυτοί, ούτε λιγότερο ούτε περισσότερο. Κι έτσι φροντίστε, κύριοι εφοπλιστές, να πληρώνετε εκούσια, αλλά αλίμονό σας αν δεν πληρώσετε!

Δευτέρα, 12 Ιουνίου 2017

Ομολογία

Στο δίστιχο του χθεσινού συναξαρίου -- Κυριακή των Αγίων Πάντων, η τελευταία κινητή εορτή του έτους -- διαβάζουμε:
 «Τοῦ Κυρίου μου πάντας ὑμνῶ τοὺς φίλους.
Εἴ τις δὲ μέλλων, εἰς τοὺς πάντας εἰσίτω».
     Εις τους πάντας εισήλθε πριν 56 χρόνια και ο Άγιος Λουκάς ο ιατρός ομολογητής, επίσκοπος Συμφερουπόλεως Κριμαίας (+1961), από τους πιο γνωστούς και αγαπητούς συγχρόνους αγίους, που φέτος η μνήμη του συνέπεσε με την κοινή εορτή όλων των Αγίων, ολόκληρης της θριαμβεύουσας Εκκλησίας. Η ομολογία του Χριστού είναι το κεντρικό θέμα της ημέρας: «Πᾶς ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς». Αυτό ήταν και είναι το ζητούμενο σε κάθε χρόνο και τόπο, και ιδιαίτερα στις μέρες μας και στη χώρα μας, που δείχνει να τραβάει το δρόμο της προς τον ηθικό κατήφορο, με τελευταίο δείγμα γραφής βουλευτές και υπουργούς και κρατικούς συμβούλους, ακόμη και όργανα της τάξεως, να συμμετέχουν σε παρελάσεις ‘παρδαλής’ υπερηφάνειας. Έρχεται όμως η Αποκάλυψη και μας λέει: «Ο ἀδικῶν ἀδικησάτω ἔτι, καὶ ὁ ρυπαρὸς ρυπαρευθήτω ἔτι, καὶ ὁ δίκαιος δικαιοσύνην ποιησάτω ἔτι, καὶ ὁ ἅγιος ἁγιασθήτω ἔτι». Όχι ως εντολή, αλλά ως παραχώρηση του Θεού, μέχρι να ολοκληρώσουν τον δρόμο τους οι ομολογητές κάθε εποχής, αντίθετα στο κυρίαρχο ρεύμα που θέλει να αδικήσει και να ρυπώσει «εἰ δυνατόν καὶ τοὺς ἐκλεκτούς». Θα έρθει όμως ο Κριτής και θα αποδώσει «ἑκάστῳ ὡς τὸ ἔργον ἔσται αὐτοῦ». Και τότε θα δούμε ποιοι και πόσοι είναι οι φίλοι του Κυρίου.

Πέμπτη, 8 Ιουνίου 2017

"Καλά είμαι!"

«Γιατρέ, μπορώ να έχω ένα ραντεβού;» 
     Το συμφωνήσαμε, το σημείωσα στην ατζέντα, έκλεισα το τηλέφωνο. Δεν είχα ακούσει καλά το όνομα στο κινητό, αλλά είχα τον αριθμό του: θα τον έβρισκα στο αρχείο. Όπως και έγινε το απόγευμα της ίδιας μέρας, λίγο πριν έρθει. Ανέσυρα τον φάκελλο από τη ντουλάπα. Είχα να τον δω πάνω από δυο χρόνια: τότε δεν είχε κάτι σοβαρό. Τι συνέβαινε τώρα; Το ίδιο πρόβλημα ή κάτι καινούργιο; Λίγη υπομονή, και θα το μάθαινα.
     Ήταν εκεί στην ώρα του. Καλά έδειχνε, στητό παράστημα, αλλά τον είδα να διστάζει λίγο στο βηματισμό του, σαν να είχε δυσκολία με την όρασή του. Ήξερα από το ιστορικό ότι είχε πάθει μια σοβαρή λοίμωξη στα μάτια – ποιος ξέρει με τον καιρό τι προβλήματα είχαν προκύψει; Ανασκοπήσαμε τα παλιά, πιάσαμε το νήμα εκεί που το είχαμε αφήσει, φτάσαμε στα τρέχοντα. Τίποτε σημαντικό: είχε περάσει ένα κρυολόγημα, ήδη ήταν καλύτερα, ήθελε όμως και την επιβεβαίωση. (Τι καλό κι αυτό! σκέφτηκα, όχι για πρώτη φορά. Μερικοί άρρωστοι περιμένουν ώσπου να αρχίσει η βελτίωση για να πάνε στο γιατρό. Ο Θεός φέρνει την υγεία, εμείς παίρνουμε την αμοιβή και το «ευχαριστώ». Τουλάχιστον ας το αναπέμπουμε με τη σειρά μας εκεί που πρέπει). Είπαμε δυο λόγια, τον καθησύχασα ότι όλα ήταν σε καλό δρόμο, φάνηκε να το χαίρεται. Δεν βιαζόταν όμως να φύγει.
     «Όπως βλέπεις, γιατρέ, έχω πρόβλημα με την όραση. Στην αρχή στενοχωριόμουν και το έφερα βαρέως, αλλά με τον καιρό άλλαξα φιλοσοφία. Κάποια μέρα πήγα στη Σχολή Τυφλών. Και είδα εκεί νέους ανθρώπους, παιδιά γεννημένα χωρίς το φως τους, να χαίρονται, να μαθαίνουν, να απολαμβάνουν τη ζωή. Και είπα στον εαυτό μου: Για στάσου βρε! Εσύ μπορείς και κάνεις τον περίπατό σου, και ζεις σχεδόν φυσιολογικά σε σύγκριση με όλους αυτούς εδώ, και παραπονιέσαι από πάνω; Από τότε ούτε γκρίνια ούτε τίποτε. Δόξα τω Θεώ, καλά είμαι!»
     Κι έχοντας αφήσει πίσω του ένα σπουδαίο μάθημα ζωής, σηκώθηκε, μου έσφιξε το χέρι, και βγήκε με τα προσεκτικά του βήματα για να συνεχίσει τον περίπατο που έκανε τακτικά, τηρώντας πιστά την εντολή του καρδιολόγου του.

Τρίτη, 6 Ιουνίου 2017

Αγία Τριάδα

Στις πολλές ήδη υπάρχουσες ιστοσελίδες με Ορθόδοξο πνευματικό περιεχόμενο έρχεται να προστεθεί αυτή του Ιερού Ανδρώου Ησυχαστηρίου ‘Η Αγία Τριάς’, που ίδρυσε ο μακαριστός π. Συμεών Κραγιόπουλος. Για όσους είχαμε την ευλογία να τον γνωρίσουμε αποτελεί μια παρακαταθήκη διδαχών του και μια ακόμη ανάμνηση όσων μας έλεγε «μεθ' ἡμῶν βιοτεύων». Ιδιαίτερα αποκαλυπτική είναι η βιογραφία του, εν πολλοίς άγνωστη στους περισσοτέρους. Όπως συχνά συμβαίνει σε ανάλογες περιπτώσεις, μας φανερώνει πόσο λίγο αντιλαμβανόμασταν τον πλούτο που είχαμε δίπλα μας τόσα χρόνια, κάτι που συνάδει και με το επίγραμμα στον τάφο του Γέροντος: ‘Ταπείνωση, αφάνεια, σιωπή’. Είθε με τις πρεσβείες του να αναπληρώσουμε τα κενά αυτά, μέσα από την ανάγνωση και την ακρόαση των ομιλιών του. Και βέβαια με την εφαρμογή τους.  

Σάββατο, 3 Ιουνίου 2017

Οπισθοδρόμηση

[Σκίτσο του Ηλ. Μακρή, Καθημερινή 2/6/2016]

Πληροφορούμαστε τις τελευταίες ημέρες ότι με προωθούμενο νομοσχέδιο τα πανεπιστήμια θα επιστρέψουν σε συνθήκες 1982 ως προς την εκλογή των πρυτανικών αρχών και τα λοιπά διοικητικά τους θέματα καθώς και ως προς το πανεπιστημιακό «άσυλο», με συμμετοχή των φοιτητών στις εκλογές και άλλα τέτοια φαιδρά πλην τραγικά δρώμενα. Για πισωγύρισμα στα Πανεπιστήμια γράφουν οι εφημερίδες. Με δυο λέξεις, ακαδημαϊκός Μεσαίωνας. Τον ζήσαμε στη μεταπολιτευτική Ελλάδα, τον ξέρουμε πολύ καλά.
     Αλλά τι άλλο θα μπορούσαμε να περιμένουμε από ανθρώπους που κατά κανόνα αναδείχθηκαν πολιτικά μέσα από την βίαια αντίδραση σε κάθε μορφή ποιότητας στην εκπαίδευση; Από τη διάλυση συνελεύσεων και την παρακώλυση μαθημάτων μέχρι την… εντοίχιση καθηγητών και τον ξυλοδαρμό των αντιθέτων, όλες οι δημοκρατικές διαδικασίες έχουν χρησιμοποιηθεί από εκείνους που πιστεύουν στο δίκαιο του πιο φωνακλά και στο δόγμα ότι τα ‘τούβλα’, όπως και οι ‘φελλοί’, τελικά επιπλέουν στην κοινωνία, ανερχόμενα ακόμη και στα ανώτατα πολιτικά αξιώματα.
     Με δεδομένα σαν κι αυτά και άλλα, όπως η επιδιωκόμενη αναθεώρηση (διάβαζε αποδόμηση) της ιστορίας, τα άθρησκα θρησκευτικά, οι έκφυλες ταυτότητες και τα παρόμοια, καταλαβαίνει κανείς ότι η όποια οικονομική ζημία είναι το μικρότερο από τα κακά που απεργάζεται η ηγεσία της χώρας μας.